Федерация профсоюзов Беларуси: «Мы — вместе!»
$ 2.173
2.478
100 ₽ 3.178
:

Навошта ў Скірмантаве пякуць ката і як з дапамогай гульняў знайсці каханне?

Навошта ў Скірмантаве пякуць ката і як з дапамогай гульняў знайсці каханне?

Культура и досуг4 декабря 2018 в 15:42

Наш карэспандэнт пабывала на традыцыйным абрадавым ігрышчы «Ката пячы», якому нададзены статус гісторыка-культурнай каштоўнасці Беларусі.

undefined

Вушкі з сала, вочкі – з чарніц, галава, лапы, тулава – з цеста, а хвост – са свойскай каўбасы. Адна за адной злучаюцца паміж сабой дэталі будучай фігуркі ката, і вось ужо гаспадары свята паказваюць гасцям упрыгожаны сімвалічны выраб і пачынаюцца жартоўныя гульні, песні, танцы.

Пякуць ката ў аграгарадку Скірмантава Дзяржынскага раёна Міншчыны напярэдадні каляднага (Піліпаўскага) паста ўжо на працягу 28 гадоў. Мясцовыя традыцыі захоўваюць хор народнай песні «Весялуха» і народны сямейны ансамбль «Сваякі» Скірмантаўскага Дома культуры. На свята заўсёды запрашаецца моладзь. Раней было прынята знаёміць хлопцаў і дзяўчат, каб пасля паста ладзіць вяселлі. Цяпер жа ініцыятары гулянкі клапоцяцца пра тое, каб маладыя людзі ведалі традыцыі і прытрымліваліся іх надалей, пераняўшы жыццёвы досвед у старэйшага пакалення.

Як ужо згадвалася вышэй, галоўная падзея ігрышча – выраб з цеста фігуры ката. Чаму абрана менавіта гэтая жывёла?

– На гулянку заўсёды збіраюцца і жанатыя, і нежанатыя людзі, – тлумачыць загадчыца Скірмантаўскага Дома культуры Наталля Радзько. – Сутнасць традыцыі ў тым, каб кожны знайшоў сабе пару і стварыў сям’ю, каб жонка з мужам жылі ў шчаслівым шлюбе і нараджалі дзяцей, працягваючы свой род. Кот – своеасаблівы міфалагічны татэм, ён ахоўнік шлюбу і сямейнага дабрабыту.

Да святкавання ў Скірмантаве традыцыйна далучаюцца жыхары суседніх вёсак і сталічныя студэнты. Раней гэтае свята ладзілі ў многіх вёсках. Ёсць звесткі, што такі звычай існаваў у Вілейскім, Лагойскім, Бярэзінскім раёнах, аднак абрад прынцыпова адрозніваўся.

Наталля Пятроўна ведае асаблівасці гулянкі ад сваёй свекрыві Зосі Радзько, бацькі якой таксама «пяклі ката». Уся радня Зосі была музычна адоранай – з яе прадстаўнікоў і склаўся творчы калектыў «Сваякі». Яго музыкі, спевакі і танцоры – нявесткі, пляменнікі і ўнукі Зосі. Пры жыцці свекрыві свята ладзілася ў яе хаце, цяпер, захоўваючы памяць пра цудоўнага чалавека, гульнёй кіруе Наталля Радзько.

***

Удзельнікі мерапрыемства, якія сабраліся ў Доме культуры, апрануты ў прыгожыя нацыянальныя строі. Да вечарыны яны пачалі рыхтавацца яшчэ ўранку: гатавалі ў складчыну смачныя стравы – дранікі, сальцісон, крывянку. Выпякалі і дэталі галоўнага атрыбута ігрышча.

І вось гаспадары запрашаюць на свята. У адным з пакояў чуваць гармонік, барабан і вясёлыя песні. Госці знаёмяцца паміж сабой, расказваюць анекдоты, частуюцца закускамі і раз-пораз пытаюцца ў гаспадыні, ці спёкся кот. Арыгінальныя жарты скірмантаўцаў надаюць вечарыне адмысловы каларыт. Пакуль сімвалічны пірог «гатуецца» ў імправізаванай печы, прысутныя пускаюцца ў скокі. Кракавяк, полька, «Нарэчанька», «Ночка» – танцуюць, прыпяваючы і ўсміхаючыся. Усе разам бяруць удзел і ў традыцыйных гульнях. Свята грыміць, адным словам.

Праз нейкі час гаспадары вымаюць нарыхтоўкі пірага з печы і прымацоўваюць часткі цела на шпажкі. На ката гэтая «асобіна» пакуль што мала падобная.

Мастацкі кіраўнік Дома культуры Сяргей Янкоўскі праводзіць майстар-клас: вырабляе з морквы рот, са скрылікаў сала – вушы, «малюе» чарніцамі вочы, палачкамі прышпільвае вусы і хвосцік – з каўбаскі.

А потым гаспадары выносяць гатовы пірог, прыгаворваючы: «Ад печы да кута нясем лысага ката!», і падвешваюць «жывёліну» да столі. І тут пачынаецца сапраўднае спаборніцтва – хто якую частку адкусіць. Пераможа той, каму пашчасцiць паспрабаваць хвост.

Сяргей Янкоўскі на правах гаспадара першым спрабуе «пад’ехаць» да ката. Бярэ ў рукі вілкі – нібыта скача на кані – і накіроўваецца да пірага са словамі: «Ад парога да кута еду па лысага ката». Астатнія ўдзельнікі свята яму перашкаджаюць. Сяргей падскоквае, але ж адкусіць ад пірага ў яго не атрымліваецца. У гэтым выпадку, паводле правіл, трэба выканаць жартоўнае заданне. Напрыклад, прайсціся буслом або пеўнем ля курыцы. Сяргей ідзе, а прысутныя заходзяцца рогатам.

Потым свой шанц выкарыстоўваюць і іншыя гульцы, аднак і ім удача не ўсміхаецца. Я таксама адважваюся паспрабаваць: падскокваю, здаецца, да самай столі, і толькі дакранаюся да каціных вусоў, якімі ён нібыта абараняецца ад замаху.

Тыя, хто прайграў, таксама атрымліваюць вясёлыя заданні: «напаіць жураўля» праз рукаў кажуха, «сарваць вішаньку» (жанчына, стоячы на лаве, трымае ў роце цукерку, а мужчына павінен падскочыць і адабраць яе), «пакарміць галубоў» (пара павінна перадаць праз вусны шпажку адно аднаму), станцаваць, выканаць прыпеўкі ці прыкінуцца нявестай (жанчына ў гадах павінна стаць на лаву і пракрычаць 3 разы: «Мама, рыхтуй падушкі, замуж хачу!»).

Нарэшце аднаму з самых высокіх хлопцаў удаецца схапіць ката за смачны хвост. Ён і становіцца пераможцам. Пірог пад спевы і гумарыстычныя прымаўкі дзеляць паміж усімі прысутнымі, і гулянка працягваецца.

Усе смяюцца і весяляцца ад душы. Лічыцца, што падчас такога свята маладыя людзі сустракаюць сваё каханне.

Вераніка САЛАВЕЙ

Фота аўтара

Последние новости

мнения
Олег Макаров,
Директор Белорусского института стратегических исследований
"Не существует министерства правды, нет истины в последней инстанции. Мне кажется, противостоять угрозам надо взвешенным и ответственным наполнением информационного пространства, тем пониманием событий, которое есть у людей, профессионально занимающихся темой и заслуживающих доверия. И тем самым повышать осведомленность населения о том, что происходит, не требуя от них подчинения одному мнению"